English
اطلاعات تماس
 
تلفن: 81032220 021 98+
نمابر: 81032200 021 98+
آدرس دبیرخانه: تهران: کریمخان زند، نبش شهید عضدی(آبان شمالی)، پلاک 76 طبقه دوم، شماره 212 .............................................. کانال تلگرام : https://telegram.me/IISAchannel شماره پیام رسان: 09398897655
پست الکترونیکی: iisa.centraloffice@gmail.com
کد پستی: 1597633141
مشاهده جزئیات

1393/12/04 - 16:39
محمد حسین فرهادیان*
 

 

اهداف تحریم

تحریم را می توان تک بعدی دانست و تنها به یک هدف تقلیل داد معمولا تحریم خواسته یا ناخواسته نتایج متنوعی را از خود به جای می گذارند اما به طور کلی می توان چند هدف عمده برای تحریم بیان کرد.

1-     تغییر رفتار: طبیعتا کشوریا گروه یا نهاد تحریم شونده رفتار نامتناسب با خواسته های نهاد یا کشور یا گروه تحریم کننده است. از این رو تحریم به دنبال تغییر رفتار است.

2-     تغییر نظام: گاه تحریم تنها به تغییر رفتار اکتفا نمی کند و به دنبال تغییر بنیادین در رابطه به با کشور یا نهاد مورد تحریم است.

3-     نمایش های بین المللی: گاه تحریم ممکن است نتایج خاصی برای کشور مورد تحریم نداشته باشد اما نوعی پیام برای کشورهای دیگر در عرصه جهانی دارد که اولا کشور مورد تحریم یک کشور استثناء است و به نوعی امنیتی سازی یک کشور در سطح بین المللی را دنبال می کند. دوم، به نوعی با این مجازات دیگر کشورها را نسبت به قواعد گروه یا کشور یا نهاد تحریم کننده جامعه پذیر می کند یعنی با مجازات متخلفان راه درست را نشان می دهد. البته این هدف به نوعی مکمل دو هدف بالا محسوب می شود.

4-     کاربرد داخلی:  البته باید تاثیر جریان ها و فشارها و لابی های داخلی یک کشور برای فشار به کشور یا نهاد دیگر را نیز در نظر داشت. گاهی تحریم برای مصرف داخلی اعمال می گردد.

تحریم انواع خاص خود را دارد. تحریم های فراگیر که همه حوزه های یک کشور را دربرمی گیرد مانند تحریم عراق بعد از تجاوز به کویت که به وضعیت وخیم بشری در این کشور و اجرا برنامه نفت در برابر نان انجامید و تحریم های به اصطلاح هوشمند که در اصل به دنبال تحریم جریان ها، کالاها و... است که مرتبط با موضوع مورد تهدید باشد. مثلا تحریم کالاهای مرتبط با تاسیسات اتمی.

البته تحریم هم شرایط و ویژگی ها خود را دارد. به هر حال تحریم یک نوع اختلال است که باید رابطه ی وجود داشته باشد که تحریم نیز اثر کند. حوزه های وابستگی هرچه بیشتر و یک جانبه تر باشد تاثیر بیشتری بر کشور هدف دارد. اگر در حوزه کالاهای اساسی و بازار فروش کالاها صادراتی غیر انحصاری یک کشور وابستگی کامل به کشور دگر داشته باشد. کشور ثالث در صورت تحریم اقتصادی دست برتر را خواهد داشت. البته باید جمعیت و نیروی انسانی، شرایط اجتماعی، فرهنگ سیاسی و اعتقادی، زیرساخت های اقتصادی و رفاهی، محیط جغرافیایی و ژئوپلتیک یک کشور، سبک زندگی، وضعیت نظام علم و فناوری و... همه و همه در تاثیر گذاری تحریم موثر است.

اما مکانیسم تحریم چگونه عمل می کند؟

تحریم اقتصادی از نظر جوزف نای جنگ سخت محسوب می گردد. تحریم با اختلال در فرآیند واردات کالا، صادرات کالا و اختلال در سیستم تبادلات مالی و... به دنبال رسیدن به اهداف خود است. گاهی برخی تحریم ها اهداف کوتاه مدت و محدود اقتصادی را دنبال می کند مثلا یک تجهیزات نظامی پیشرفته ولی گاهی اهداف بلند مدت دارد مثل تحریم نفتی ایران که جدای از تاثیر کوتاه مدت خود یعنی کاهش درآمدها به دنبال قطع نیاز جهان به نفت ایران و خروج ایران از بازار انرژی جهان در بلند مدت است که به نوعی یک تحریم سازمان یافته و با تاثیرات بلند مدت تلقی می گردد.

گاهی تحریم افراد یک کشور را شامل می شود یا به طور کلی هیئت حاکمه یک کشور با بستن و مصادره اموال و دارایی های آنها در بیرون از مرزهای کشور خود برای در خطر قرار دادن منافع اشخاص برای تغییر رفتار در سطح دولت. این تحریم معمولا به کشورهای با حکام دیکتاتور و یا کسانی که درکنار مقامات سیاسی، منافع اقتصادی خود را پیش می برند که این تحریم ها با به خطر انداختن منافع آنها، عملا می تواند رفتار سیاسی آنها را تغییر دهد.

برخی تحریم ها به دنبال تغییر و اختلال در محاسبات هیئت حاکمه است یعنی عملا هیئت حاکمه و حتی کارشناسان یک کشور را در ارزیابی درست و غلط، هزینه و سود و ... دچار خطا یا حداقل اختلال نماید.

برخی تحریم ها به دنبال فشار بر مردم برای ایجاد نارضایتی از تصمیمات هیئت حاکمه است. این تحریم ها در کشورهای مردم سالار و مردم محور پیگیری می شود. چرا که فرض بر این است که فشارهای اقتصادی –معیشتی مردم را نسبت به سیاست های دولت بدبین می کند و مردم، حکومت را برای تغییر رویه تحت فشار می گذارند و با در حالت انفجاری تر نظام سیاسی کشور را ساقط می نمایند.

البته گاه فشارهای حاصل ازتحریم به خودی خود بدون آنکه به دنبال تحریک مردم یا منافع افراد خاص پر نفوذ داشته باشد به دنبال اهداف خاص خود است. یعنی با تحریم، درآمد یک کشور کاهش پیدا می کند و با کاهش درآمد در دخل و خرج دولت تغییر ایجاد می شود و برخی از امور یا متوقف و یا با سرعت کندتر ادامه پیدا می کند.

اما تهدید های نظامی و امنیتی مستقیم و غیرمستقیم چه نقشی را در کنار تحریم اقتصادی بازی می کنند؟

تحریم اقتصادی، به دنبال فشارهای اقتصادی بر دولت مورد نظر است. تحریم هایی که یا تامین برخی کالاهای اساسی را هدف قرار داده است یا منابع درآمدی دولت یا سیستم انتقال مالی –تجاری.

اگر رشد اقتصادی و درآمد یک کشور به دنبال تحریم کاهش یابد و یا برای تامین نیازهای خود مجبور به هزینه های گزاف و زیادی باشد در حالت عادی و به صورت متوسط، توسعه رفاه اجتماعی، صنعت و توسعه نظامی یک کشور را دچار وقفه یا رشد لاک پشتی می نماید.

با ایجاد تهدید های امنیت مستقیم، مثل تهدید نظامی، عملیات های خرابکارانه، مانورهای شبیه سازی حمله و... یا تهدید های امنیتی غیر مستقیم مثل ناامن شدن منطقه، ایجاد ناامنی در کشورهای همپیمان و یا روزنه های اقتصادی و... همه باعث می شود که توسعه و توجه به توسعه نظامی و امنیتی افزایش پیدا نماید و این توجه موجب کاهش سهم بودجه های رفاهی و صنعتی گردد. این کاهش فشار ناشی از تحریم را مستقیم به مردم وارد نماید و مردم را بر ضد سیاست های دولت در موضوع موردنظر تحریم یا سیاست های دفاعی  بشوراند. از سوی دیگر توجه به سیاست های اجتماعی در شرایط تحریم ممکن است زیرساخت های نظامی و امنیتی را دچار سستی و ضعف نماید.

از این رو تهدید امنیتی مستقیم و غیرمستقیم نقش مکمل و سرعت بخش برای تحریم های اقتصادی به خصوص با هدف تغییر رفتار و تغییر نظام بازی می کند

 

*کارشناس ارشد روابط بین الملل

منبع : تحریریه مجله الکترونیکی انجمن ایرانی روابط بین الملل
تعداد بازدید : 789
تاریخ انتشار : 1393/12/04 - 16:39
دیدگاه ها
شاید مهم ترین انتظار پراگماتیک از یک نهاد علمی- پژوهشی آن است که بیش از آن که تماشاگر ‏موجودیت و سپری شدن عمر خود باشد، در بهره برداری از فرصت ها و خلق آثار و نتایج مثبت، ‏کیاست و کفایت به خرج دهد.‏
شاید مهم ترین انتظار پراگماتیک از یک نهاد علمی- پژوهشی آن است که بیش از آن که تماشاگر ‏موجودیت و سپری شدن عمر خود باشد، در بهره برداری از فرصت ها و خلق آثار و نتایج مثبت، ‏کیاست و کفایت به خرج دهد.‏