English
اطلاعات تماس
 
تلفن: 81032220 021 98+
نمابر: 81032200 021 98+
آدرس دبیرخانه: تهران: کریمخان زند، نبش شهید عضدی(آبان شمالی)، پلاک 76 طبقه دوم، شماره 212 .............................................. کانال تلگرام : https://telegram.me/IISAchannel شماره پیام رسان: 09398897655
پست الکترونیکی: iisa.centraloffice@gmail.com
کد پستی: 1597633141
مشاهده جزئیات

1394/03/02 - 13:10

*منیره اخوان

 

سیاست خارجی که شامل تنظیم و نیز اجرا و همچنین خود محصول و نتیجه تصمیمات به شمار می رود،راهنمایی است برای اقداماتی که یک دولت در ورای مرزهای خویش به منظور پیشبرد اهداف در رابطه با بازیگران حکومتی و غیرحکومتی به عمل می آورد.1 تجزیه و تحلیل سیاست خارجی به معنای مطالعه رفتار و عملکرد روابط بین کنشگران مختلف در درجه اول دولت در نظام بین الملل می باشد.دیپلماسی ،مذاکرات تجاری و مبادلات فرهنگی همه بخشی از تحلیل سیاست خارجی هستند.در مرکز این تصمیم گیری ،افراد، فرایندها و شرایط تاثیرگذار بر سیاست خارجی ونتایج این تصمیمات وجود دارد.2  با توجه به اینکه هر یک از نظریات روابط بین الملل نسبت به سیاست خارجی رویکرد متفاوتی دارند و هریک از بعد خاصی آن را مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهند ، این پژوهش سعی دارد به طور مختصر به تحلیل سیاست خارجی از منظر دیدگاه سازه انگاری بپردازد.

سازه انگاری و سیاست خارجی

سياست خارجي يك كشور شامل رويه هاي گفتماني و غيرگفتماني آن، نقش تعيين كننده اي در جايگاه آن كشور در نظام بين الملل و الگوهاي دوستي و دشمني با آن دار د. از سوي ديگر ، تصميم گيري كنشگران در سياست بين الملل بر اين اساس است كه جهان را چگونه تفسير كرده و نقش خود را در آن چگونه تلقي مي كنند . نحوه ي ارتباط روابط بين الملل و سياست خارجي بدين گونه است كه تحليل گران نگريسته اند كه موجوديتي « ساختاري » سطح نظام (ونت) به روابط بين دولت ها به مثابه مستقل از واحدها دارد، در مقابل نظريه پردازان سياست خارجي نيز به فرايندهاي تصميم سازي، عناصر شكل دهنده به سياست كشورها در سطوح داخلي توجه داشته اند ، از تأكيد داشته و با برجسته ساختن آن ، نقش ساختار را در رفتار آن « كارگزار » اين رو آنها بر به حاشيه رانده اند .آنها در اين حيطه به مسائلي چون فرايندهاي جاري در سطح نهادهاي رسمي و غير رسمي حكومت ، روند تصمیم سازي و استراتژي هاي انتخاب عقلاني اهداف ووسايل ، محيط و سرشت سياسي داخلي ، كارگزاران و مؤلفه هاي روان شناختي آنان ، تصورات و ايدئولوژي ها ، ژئوپلتيك و جغرافيا ، سطح توسعه و تكنولوژي و... توجه نشان داده اند ، بنابراين بهترين بيان براي ارتباط ميان اين دو حوزه آن است كه آنها را حوزه هايي هم پيوند دانست كه جنبه ي هم تكميلي دارند . به طور كلي مي توان گفت كه نظريه ي روابط بين الملل حوزه اي است كه با حقيقت و سياست خارجي حوزه اي است كه با عمل سياسي در ارتباط است ، لذا هر دوي آنها دو روي يك سكه هستند . اعتقاد رهيافت سازه انگاري در حوزه ي سياست خارجي اين است و تلقي كشورها از توزيع « تصور » ، ( كه فراسوي توزيع عيني قدرت (تصور خردگرايان قدرت ديگران قرار دارد ، اين تصورات برآمده از تصور يك ملت است كه آنها را قادر به تعامل با محيط مي كند . هويت به ملت ها اجازه مي دهد كه جهان را معنادار كند، به خود » دسته بندي موجوديت هاي ديگر اقدام كنند و واقعيتي سلسله مراتبي بسازند كه از آن و دوست و دشمن تعريف شده است ، اين جهان ساخته شده كه داراي « ديگري » و دلالت هاي ارزشي است ، اقدامات آنها را نيز شكل مي دهند . دولت نيز كه بر ساخت هي اجتماعي است در اين ذهنيت جمعي مشاركت دارد و جهان را در اين چارچوب درك مي كند ، دوستان ، دشمنان ، منافع ، مطلوبيت ها و تهديدها را تعريف مي كند و كنش هاي خارجي خود را شكل مي دهد. در سايه ي اين تعاريف است كه دولت ها و ملت ها ، وضعيت موجود نظام بين الملل را مي يابند ، كشورهاي ديگر در مقام دوست ، دشمن و بي طرف « غير قابل تحمل » يا « قابل تحمل»   تلقي خواهد شد. 3

 

هویت و سیاست خارجی

یکی از محورهای مهم در نظریه سازه انگاری ،چگونگی شکل گیری هنجارها ،هویت ها و منافع دولت ها و تاثیرگذاری آن بر سیاست خارجی است.سازه انگاران  معتقدند که همه ی کنش و واکنش های فرد در محیط اجتماعی صورت می گیرد وموجب تصمیم گیری می شود.بنابراین سیاست خارجی چیزی است که دولت ها آن را می سازند،تصمیم می گیرند،تفسیر می کنند و اعلام می کنند.در نهایت آن را اجرا می کنند وبه نوعی عمل برساختن است. اهمیت نظریه سازه انگاری در سیاست خارجی این است که از یک سو ،کنش گران یا دولت ها تصمیم گیرندگان اصلی سیاست خارجی بوده و از سوی دیگر ،سیاست خارجی توسط تصمیم گیرندگان ساخته و پرداخته می شود.هویت دولت ها چیزی است که در تعامل با سایر دولت ها از طریق سیاست خارجی شکل می گیرد و این موضوع باعث نزدیکی ارتباط میان هویت و سیاست خارجی دولت ها می شود.در این میان دو نکته حائز اهمیت است:

اول اینکه ،سیاست گذاران دولت یک جهان اجتماعی ایجاد می کنند که در آن ،آنها سیاست خارجی در تعامل با کشورهای دیگر هدایت می کند. بنابراین سیاست خارجی ابزاری برای ساختن پلی میان دولت هاست.

دوم ،کشورها با ساخت و سازهای اجتماعی که هویت ملی را شکل می دهد در ارتباط هستند.این ساختار هویتی است که منافع ملی را تعریف می کند.5

به طور کلی هویت یک مفهوم اصلی در نظریه روابط بین المللی می باشد به ویژه اینکه می توان ساختارهای  و عمل سیاسی یک کشور را از طریق مراجعه به هویت آن کشور توضیح داد . در واقع منافع هر کشوری بستگی به هویتش دارد. وقتی ما خود را نشناشیم (هویت ) نمی توانیم منافعمان را مشخص کنیم. هویت ،اولویت هایی را ارائه می دهد از طریق منابع دیگر مانند " شباهت ها و یکنواختی  ویژگی های عمومی و اساسی مردم " و ارزش ها و هنجارها و تجربیات مردم نشات می گیرد.6

 

سازه انگاری و آینده سیاست خارجی

از دید سازه انگاران کنش گران نظام بین الملل در جهانی زندگی می کنیم که به واقع حاصل فهمی بین الاذهانی و مشترک است.به عبارت دیگر کنش گران در طول زمان و با رویه ها واقدامات خود بر اساس فهمی که از " واقعیت " روابط حاکم بر آن ،دوستی و دشمنی و... داشته اند عمل کرده و حاصل آن وضع موجود است.پس این وضع نه طبیعی بوده است و نه اجتناب ناپذیر.در نتیجه امکان دگرگون ساختن آن نیز هست.اما همان گونه که شکل گیری آن محصول تعاملات ،رویه ها و فهم مشترک بوده است.تغییر آن نیز به همین گوه است.پس اگر سیاست خارجی کشوری در جهت تغییر عمل می کند باید در چارچوب فهمی بین الاذهانی به دنبال تغییر باشد و اگر براساس فهمی غیرمشترک با دیگران عمل کند،می تواند باعث ایجاد ویا تشدید کژفهمی ،تخاصم انزوای خود و...شودوبه جای تغییر نظام خود را در معرض فشار و حتی نابودی قرار دهد.پس از این منظر،اولا رویه های دولت ها وتعاملات میان آنها در تعیین دوستی ها و دشمنی ها نقش دارد زیرا برداشت ها از این تعاملات حاصل می شوند.ثانیا در این نظام آنچه که مهم تر از جایگاه قدرت کشورها وتغییرات نسبی در آن است ،برداشت از " تهدید " بودن یا نبودن کنش گر خاص برای نظم و امنیت دیگران (همسایگان ،قدرت های بزرگ و...) است.ثالثا تلاش برای ایجاد دگرگونی از طریق سیاست خارجی زمانی معنا دارد که با زبان قابل فهم برای دیگران و در چارچوب فهم بین الاذهانی موجود باشد.7

 

منابع

1.قوام ،سید عبدالعلی ،(1386)روابط بین الملل نظریه ها و رویکردها،تهران : انتشارات سمت،ص 231

2. Alden.C.(2011), Foreign policy analysis , The University of London International Programmes, www.londoninternational.ac.uk

3.معینی علمداری ،جهانگیر .راسخی ،عبدالله.(1389) .روش شناسی سازه انگاری در حوزه روابط بین الملل،فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین المللی ،شماره 4،ص201

4.شیرخانی ،محمدعلی،براتی ،رضا.(1392).سیاست خارجی عمل گرایانه و توسعه ی اقتصادی ،مطالعات راهبردی جهانی شدن ،سال چهارم ،شماره نهم ،ص118

            5.G. Wahyu Wicaksana, The Constructivist Approach Towards Foreign Policy Analysis, Department of International Relations, Faculty of Social and Political Sciences Airlangga University

6.Karimifard, Hossein.(2012), Constructivism, National Identity and Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran, Asian Social Science,Vol. 8, No. 2.P 240

7.هادیان،ناصر.(1382)،سازه انگاری : از روابط بین الملل تا سیاست خارجی،فصلنامه سیاست خارجی ،سال هفدهم ،شماره چهار،ص940

 

*دانشجوي دکتری روابط بین الملل دانشگاه اصفهان

منبع : تحریریه مجله الکترونیکی انجمن ایرانی روابط بین الملل
تعداد بازدید : 1691
تاریخ انتشار : 1394/03/02 - 13:10
دیدگاه ها
شاید مهم ترین انتظار پراگماتیک از یک نهاد علمی- پژوهشی آن است که بیش از آن که تماشاگر ‏موجودیت و سپری شدن عمر خود باشد، در بهره برداری از فرصت ها و خلق آثار و نتایج مثبت، ‏کیاست و کفایت به خرج دهد.‏
شاید مهم ترین انتظار پراگماتیک از یک نهاد علمی- پژوهشی آن است که بیش از آن که تماشاگر ‏موجودیت و سپری شدن عمر خود باشد، در بهره برداری از فرصت ها و خلق آثار و نتایج مثبت، ‏کیاست و کفایت به خرج دهد.‏