English
اطلاعات تماس
 
تلفن: 81032220 021 98+
نمابر: 81032200 021 98+
آدرس دبیرخانه: تهران: کریمخان زند، نبش شهید عضدی(آبان شمالی)، پلاک 76 طبقه دوم، شماره 212 .............................................. کانال تلگرام : https://telegram.me/IISAchannel شماره پیام رسان: 09398897655
پست الکترونیکی: iisa.centraloffice@gmail.com
کد پستی: 1597633141
مشاهده جزئیات

1394/03/06 - 10:36

 

علیرضا خرم روز *]

 

سیاست در امور انسانی هنگامی بوجود می آید که بین دو یا چند بازیگر مستقل –انسان های منفرد یا کارگزاران آنها درباره ی نتایج حاصله از منافع ؛ اهداف و ارزش های مورد مناقشه شان ؛ اختلاف نظر وجود داشته باشد . اگر تفاوت یا مناقشه وجود نداشته باشد ؛ سیاستی ایجاد نمی شود. مادامی که اولویت های انسان و اظهار تمایل به تحقق آنها موجب برخورد شود؛ سیاست وجود خواهد داشت .

در یک حوزه ی گسترده تر ؛ سیاست ؛ روابط با دوستان و روابط خانوادگی؛ مناقشات طبقاتی و اختلاف بین دولت ها درباره ی تعرفه های تجاری و مرزها را در بر می گیرد . اگر از این منظر گسترده تر نگاه کنیم سیاست در همه ی روابط انسانی جاری است . انتقاد از سیاست با تاکید بر این که « من مخالف سیاست هستم» امری مقبول است ؛ اما این اظهارات با کناره گیری آگاهانه از مناقشاتی که به زعم گوینده مخرب و زیانبار است ؛ نشان دهنده ی مداخله ناخواسته در سیاست است . ادعا درباره ی برخورداری از موقعیت برتر و ممتاز نسبت به سایرین ؛في نفسه یک عمل سیاسی است .

امنیت شکل خاص و گونه ی بسیار کلی از سیاست است . همه ی موضوعات امنیتی مسایل سیاسی هستند ؛ اما از نظر کلود زیج؛ هنگامی که طرف های درگیر در یک مناقشه ؛ اختلافات خود  را از طریق راه حل های غیر خشونت آمیز و از طریق پ‍‍‍‍‍ی‍‍مان یا موافقت نامه درباره ی اصول ؛ قواعد یا نهاد های مشترک حل کنند ، آن اختلافات سیاسی دیگر مسائل امنیتی نیستند، چرا که در آن پیمان مسئله ی سیاسی تداوم پیدا میکند ، اما ابعاد بالقوه امنیتی اش تا سرحد اضمحلال و حذف به حاشیه رانده می شود.

امنیت به مثابه ویژگی اصلی اختلاف سیاسی هنگامی بوجود می آید که بازیگران برای کسب خواسته ی خود از دیگران از زور تا تهدید به زور استفاده می کنند . به عبارت دقیق تر به محض آنکه صدمه فیزیکی یا خسارتی دامن گیر یک بازیگر یا چند بازیگر درگیر شود . جنبه ی دوم سیاست به مثابه اختلاف یا به مثابه موضوع امنیتی ظاهر می شود .

گستره ی مسائل امنیتی در سراسر تاریخ و در تمام مکان ها همزمان با تعامل تاریخ بشری بوده و زور و تهدیدات قهری در آن نقش اساسی داشته است . امنیت همانند سیاست پدیده ای است که به دلیل قصد یا اقدام انسان ها ایجاد می شود . ظهور امینت به مثابه ی یک مسئله ی زمانی با سیاست ، مرز مشترکی خواهد داشت  که شرایط تحقق جنگ واقعی فراهم شود . اغلب مبادلات متعارض بین انسان ها و کاگزاران آنها که در عرصه ی سیاست قرار می گیرد ، بطور مستقیم در برگیرنده ی خشونت یا استفاده ی فوری از آن نیست . اکثر مبادلات سیاسی که موجب اختلاف نظرها می شود به شیوه های مسالمت آمیز حل می شوند . اینها براساس تعریف افرادی چون کلود زیج، مسئله ی امنیتی نیستند . این تعاملات مانند مبادلات اقتصادی در بازارهای جهانی یا همکاری بین دولت ها در زمینه ی مقابله با گرم شدن زمین در حوزه ی گسترده تر ورابط بین الملل و سیاست جهانی قرار می گیرند . آنها زمانی که به الگوی غالب مسئله ی  امنیتی و عدم توافق داوطلبانه درباره ی نتایج تبدیل می شوند که یک یا همه ی بازیگران در تعامل برای کسب منافعشان متمایل به زور یا تهدید شوند.

امنیت مسئله ای از نوع خاص است و شامل آن دسته از مبادلاتی بین انسان ها و کارگزاران  شان –دولت ها ، سازمان های بین المللی ، شرکت ها ، انجمن ها را- می شود  که هدفشان فقط کسب نتایج مرجح از بازیگران درگیر نیست ، بلکه آنها حاضرند برای کسب خواسته ی خود از زور و تهدیدات قهری نیز استفاده کنند . این تعاملات نوع خاصی از منطق انسانی را طلب می کند که بنیان گذاران تئوری امنیتی به طور آشکار نشان داده اند .

مبادلاتی که به توافق داوطلبانه بین بازیگران منجر می شود از آزمون امنیتی رها می شوند ، اما هنگامی که موافقت نامه همکاری چند جانبه شکست می خورد موافقت نامه تجاری یا کنترل تسلیحات نقض یا رد می شود روابط غیر امنیتی قبلی دوباره امنیتی می شوند که باید بطور همزمان با موضوع اساسی مورد اختلاف حل شوند .

هنگامی که برای حل مناقشه ، به خشونت و تهدیدات قهری استناد شود این خشونت در ترجیحات بین بازیگران درگیر در اختلافات رابطه برقرار می کند . وقتی بازیگری دیگری یا بطور متقابل یکدیگر با چشم انداز کشتن ، ناقص کردن و صدمه زدن روبرو می کند ، بازیگری که مورد تهدید واقع می شود یک انتخاب دارد . بازیگری که مورد تهدید واقع می شود با انجام ندادن ( خواسته طرف مقابل ) خطر تاوان پیروی نکردن را می پذیرد . بازیگر تهدید شده باید بسنجد که در قبال حفظ خواسته با ارزش خود و در صورت تداوم روابط خصومت آمیز چه نتایج مرجحی را از دست می دهد .

تبیین و فهم رفتار امنیتی بسیار پیچیده تر از آن است که فقط در سطح مبادلات سیاسی خشونت آمیز ظاهر شود . برخلاف قریحه عادات ثابت فکری ، تبیین مناسب رفتار امنیتی مستلزم عدم استفاده از زور و تهدید نیز است . اینها اعمال یاد گرفته شده ، اجتماعی شده ، تعمیق شده و حساب شده انسان هستند . تحلیل گران ، متخصصان و نظریه پردازان امنیتی نه فقط ملزم هستند چرایی و چگونگی استفاده بازیگران از خشونت یا تهدید به جار و جنجال را بررسی کنند ، بلکه ملزم هستند در این باب پرسش کنند و پاسخ بدهند که بازیگران چرا و چگونه می توانند از طریق مسالمت آمیز مناقشات سیاسیشان را حل کنند . ما به منزله ی تحلیل گران امنیتی باید به یاد داشته باشیم که موضع تحقیق ما تبیین رفتار بازیگران به ویژه تمایل آنها به استفاده یا عدم استفاده از زور است .

 

·         برگرفته از کتاب امنیت و روابط بین الملل نوشته ی کلود زیج

 


*پژوهشگر حوزه ی امنیت بین الملل

منبع : تحریریه مجله الکترونیکی انجمن ایرانی روابط بین الملل
تعداد بازدید : 781
تاریخ انتشار : 1394/03/06 - 10:36
دیدگاه ها
شاید مهم ترین انتظار پراگماتیک از یک نهاد علمی- پژوهشی آن است که بیش از آن که تماشاگر ‏موجودیت و سپری شدن عمر خود باشد، در بهره برداری از فرصت ها و خلق آثار و نتایج مثبت، ‏کیاست و کفایت به خرج دهد.‏
شاید مهم ترین انتظار پراگماتیک از یک نهاد علمی- پژوهشی آن است که بیش از آن که تماشاگر ‏موجودیت و سپری شدن عمر خود باشد، در بهره برداری از فرصت ها و خلق آثار و نتایج مثبت، ‏کیاست و کفایت به خرج دهد.‏